فخرالدین اسعد گرگانی

یکی گرگان دگر راه دماوند        سه راه دیگر همدان و نهاوند

بردن شاه موبد ویس را به دز اشگفت:

چو شنید این سخن شاه بزرگان       بماند آزاده رامین را به گرگان

برفت از شهر گرگان یک سواره         به زیرش تندر و بادی تخاره

رامین به دز اشگفت می اید:

چو رامین آمد از گرگان سوی مرو
تهی بد باغ شادی از گل و سرو
ندید آن قد ویس اندر شبستان
بهشتی سرو و بار او گلستان
نه گلگون دید طارم را ز رویش
نه مشکین یافت ایوان را ز مویش
بدان خوشی و خوبی جایگاهی
ابی دلبر به چشمش بود چاهی
تو گفتی همچو رامین باغ و ایوان
ز بهر آن صنم بودند گریان
چو رامین دید جای دوست بی دوست
چو ناری بشکفید اندر تنش پوست
فرو بارید چشمش ناردانه
چو قطر باده ریزان از چمانه
بر آن باغ و بر آن ایوان بنالید
نگارین رو بر آن بومش بمالید
چنان بلبل که نالد زار برجفت
همی نالید و در ناله همی گفت
سرایا تو همان خرم سرایی
که بودت آن صنم کبگ سرایی
تو گردون بودی و خوبان ستاره
ولیکن مشرق ایشان را نظاره
روان بد در میان شان آفتابی
خرد را فتنه ای دل را عذابی
زمین از روی او بت روی گشته
هوا از بوی او خوشبوی گشته
بهر کنجی همی نالید رودی
سرایان لعبتی با او سرودی
به درگاه تو بر شیران رزمی
بر ایوان تو بر گوران بزمی
کنون در تو نبینم آن حصاره
کزو آمد همی ماه و ستاره
نه شیرانند بر جا و نه گوران
نه چندانی سپاه و خنگ و بوران
نه آنی آنکه من دیدم نه آنی
کزین گیتی به رامین خود تو مانی
جهان جادو و خودسازست و خودکام
ستم کردست بر تو همچو بر رام
ز تو بردست روز شادمانی
ز رامین برده روز کامرانی
دریغا آن گذشته روزگارا
که چندان کام و شادی بود ما را
نپندارم که روزی باز بینم
ترا شادان و بر تختت نشینم
که روز کامرانی گر بدان حال
از آن بهتر که بی کامی به صد سال
چو بسیاری بگفت وگشت نومید
ز روی آن جهان آرای خورشید
برون آمد ز دروازه غریوان
نهاده روی زی اشکفت دیوان
بیابان کوه بود و راه دشوار
به چشمش بود گلزار و سمنزار
به راه اندر شب و روشن یکی بود
که جانش را صبوری اندکی بود
به نزد دز چنان آمد که شب بود
شبش دیدار دلبر را سبب بود
ندیدندی به روزش دیده بانان
ندیدندی به شب در پاسبانان
همی دانست خود رامین گربز
که دلبندش کجا باشد در آن دز
بدان سو شد که جای دلبرش بود
به تاری شب نشان خویش بنمود
نبود اندر جهان چون او کمان ور
نه نیز از جنگیان چون او دلاور
خدنگ چار پر بر زه بپیوست
چو برق تیر بگشادش ازو دست
بدو گفت این خجسته مرغ بیجان
رسول من توی نزدیک جانان
تو هر جایی بری پیغام فرقت
ببر اکنون زمن پیغام وصلت
چنان کاو خواست تیرش همچنان شد
به بام آفتاب نیکوان شد
فرود آمد ز بام اندر سرایش
نشست اندر سریر شیرپایش
سبک دایه برفت و تیر برداشت
ز شادی تیره شب را روز پنداشت
ببرد آن تیر پیش ویس دلبر
بدو گفت این همایون تیر بنگر
رسول است این ز رامین خجسته
ازان رویین کمان او بجسته
کجا فرخ نشان رام دارد
همش فرخندگی زین نام دارد
سروش آمد سوی اشکفت دیوان
ازو روشن شد این تاریک ایوان
برآمد آفتاب نیکبختی
ببرد از ما شب اندوه و سختی
ازین پس با هوای دل نشینی
بجز شادی و کام دل نبینی
چو ویسه دید تیر دوستگان را
برو نامش نگاریده نشان را
هزاران بوسه زد بر نام دلبر
گهی بر رخ نهاد و گه به دل بر
گهی گفت ای خجسته تیر رامین
گرامی تر مرا از دو جهان بین
همه کس را کند زخم تو خسته
مرا از خستگی کردی تو رسته
رسولی تو از آن دست و کف راد
که تا جاوید طوق گردنم باد
کنم پیکانت از یاقوت سوده
چو سوفارت ز در نابسوده
کنم از سینه ام سیمینه ترکش
خداوندت بدان ترکش بود گش
دل از هجران رامین ریش دارم
درو صد تیر چون تو بیش دارم
ولیکن تا تو نزد من رسیدی
همه پیکانم از دل برکشیدی
جز از تو تیر پیکان کش ندیدم
پیامی چون پیامت خوش ندیدم
چو رامین تیر پرتابش بینداخت
سپاه دیو اندیشه برو تاخت
که تیر من کنون یارب کجا شد
روا شد کام من یا ناروا شد
اگر ویسه شدی از حالم آگاه
به صد چاره بجستی مر مرا راه
پس آنگه گفت با دل کای دل من
بده جان و مترس از هیچ دشمن
به یزدان جهان و ماه و خورشید
بدان مینو کجا داریم امید
کزین دز برنگردم تا بدان گاه
که یابم سوی کام خویشتن راه
اگر دیوار او باشد از آهن
به آتش تافته همچون دل من
به گردش کنده ای پرزهر جان گیر
سوی کنده جهانی مرد چون شیر
سر دیوار او پرمار شیبا
جهان از زخم او شد ناشکیبا
بدو در مردمش همواره جادو
یکایک برق چنگ و کوه بازو
دمان باد سموم از زهر ایشان
میان باد زهرآلوده پیکان
دل از مردی درو هم راه جستی
در و دیوار او درهم شکستی
نترسیدی دلم زان مار جادو
به فر کردگار و زور بازو
برون آوردمی زو دلبرم را
زمانه سجده کردی خنجرم را
ببوسیدی دلیری هر دو دستم
ز بس که گردن گردان شکستم
مرا تا جان شیرین یار باشد
وفای ویس جستن کار باشد
نترسم گر چه بینم یک جهان مرد
همه دشمن چو شاهنشاه و چون زرد
منم کیوان گر ایشانند سرکش
منم دریا گر ایشانند آتش
ز یک تخمیم در هنگام گوهر
بداند هرکسی به را ز بدتر
ازین سو مانده در اندیشه در رام
وزان سو ویس بانو مانده در دام
زبان از دوستداری رام گویان
روان از مهربانی رام جویان
بر آتش روی اندیشه همی شست
وصال دوست را در چاره می جست
فسون گر دایه گفت ای جان مادر
ترا بخت است جفت و چرخ یاور
ز بختت آنکه اکنون وقت سرماست
جهان همواره چون بفسرده دریاست
کنون از دست سرمای زمستان
نشنید دیدبان در خانه لرزان
نباشد پاسبان بر بام اکنون
دوبار آید به شب از خانه بیرون
چو مرد پاسبانت نیست بر بام
نکو گردد همه کارت سرانجام
کجا رامین درین نزدیکی ماست
اگرچه او ز تاریکی نه پیداست
همی داند که ما در دز کجاییم
نشسته در سرای پادشاییم
بسی بود او درین دز با شهنشاه
به هر سنگی بر او داند دوصد راه
فلان تاوانه کاو را دل گشاده ست
سوی دیوار دز در برنهاده ست
درش بگشا و پس آتش برافروز
به شب بنمای رامین را یکی روز
کجا چون او ببیند روشنایی
دلش یابد از اندیشه رهایی
دوان آید ز هامون سوی دیوار
برآوردنش را آنگه کنم چار
بگفت این دایه آنگه همچنین کرد
به تنبل دیو را زیر نگین کرد
چو رامین روشنایی دید و آتش
به پیش روشنایی ماه دلکش
بدانست او که آن خانه کجایست
وز آتش مهربانش را چه رایست
چو زرین دید از آتش افسر کوه
دوان آمد ز هامون بر سر کوه
نرفتی غرم پوینده در آن جای
تو گفتی گشت پران مرغ را پای
چنین باشد دل اندر مهربانی
نه از سختی بنالد نه زیانی
ز آز وصل دیگر کیش گیرد
غم عالم به جان خویش گیرد
درازی راه را کوته شمارد
چو شیر تند را روبه شمارد
بیابانش چو کاخ و گلشن آید
سرابش همچو دشت سوسن آید
چه پر از شیر نر بیند نیستان
چه پر طاووس نر بیند گلستان
چه دریا پیش او آید چه جویی
چه کهسارش به پیش آید چه مویی
هوا او را دهد چندان دلیری
که گویی از جهان آمدش سیری
هوا را بهتر از دل مشتری نیست
ازیرا بر دل کس داوری نیست
هوا خرد به آرام دل و جان
چنان داند که چیزی یافت ارزان
هوا زشتی و نیکی را نداند
خرد زیرا هوا را کور خواند
اگر بودی هوا را نور دیدار
نبودی هیچ زشتی را خریدار
چو رامین تنگ شد در پای دیوار
بدیدش ویسه از بالای دیوار
چهل دیبای چینی بسته درهم
دو تو برهم فگنده سخت محکم
فرو هشتند بر دل خسته رامین
برو بر رفت رامین همچو شاهین
چو بر دز رفت بام دز چنان بود
که ماه و زهره را با هم قران بود
به یک جام اندر آمد شیر با مل
به یک باغ اندر آمد سوسن و گل
بهم آمیخته شد زر و گوهر
چو اندر هم سرشته مشک و عنبر
جهان نوش و گلابی درهم آمیخت
تو گفتی عشق و خوبی برهم آویخت
شب تیره درخشان گشت و روشن
مه دی گشت چون هنگام گلشن
دو عاشق را دل از ناله بیاسود
دو بیجاده لب از بوسه بفرسود
دو دیباروی چون فرخار و نوشاد
بپیچیده به هم چون سرو و شمشاد
بشادی هر دو درکاشانه رفتند
به سیمین دست جام زر گرفتند
بیفگندند بار فرقت از دوش
ز می دادند کشت عشق را نوش
گهی مرجان به بوسه شاد کردند
گهی حال گذشته یاد کردند
گهی رامین بگفتی زاری خویش
ز درد عشق و هم بیماری خویش
گهی ویسه بگفتی آن همه بد
که با او کرد شاهنشاه موبد
شب دی ماه و گیتی در سیاهی
چو دیوی گشته از مه تا به ماهی
سه گونه آتش از سه جای رخشان
به خانه در گل افشان بود ازیشان
یکی آتش از آتشگاه خانه
چو سرو بسدین او را زبانه
دگر آتش ز جام می فروزان
نشاط او چو بخت نیک روزان
سیم آتش ز روی ویس و رامین
نشان دود اتش زلف مشکین
سه یار پاک دل با هم نشسته
در کاشانه ها چون سنگ بسته
نه بیم آنکه دشمن گردد آگاه
نشاط و عیش را بسته شود راه
نه بیم آنکه روزی دور گردند
ز روی یکدگر مهجور گردند
شبی چونان، به از عمری نه چونان
چه خوش بود اندر آن شب وصل ایشان
چو رامین روی ویس دلستان دید
به کام خویش هنگام چنان دید
سرودی گفت خوش بر رود طنبور
به آوازی که برکندی دل حور
چه باشد عاشقا گر رنج دیدی
بلا بردی و ناکامی کشیدی
به آسانی نیابی شادکامی
به بی رنجی نیابی نیکنامی
به هجر دوست گر دریا بریدی
ز وصل دوست بر گوهر رسیدی
دلا گر در جدایی رنج بردی
ز رنج خویش اکنون بر بخوردی
ترا گفتم به جا آور صبوری
که نزدیکی بود فرجام دوری
زمستان را بود فرجام نوروز
چنان چون تیره شب را عاقبت روز
چو در دست جدایی بیش مانی
ز وصلت بیش باشد شادمانی
هر آن کاری که چارش بیش سازی
چو کام دل بیابی بیش نازی
منم از آتش دوزخ برسته
بهشتی گشته با حوران نشسته
مرا خانه ز رویت بوستانست
به دی مه از رخانت گلفشانست
وفا کشتم مرا شادی برآورد
مه تابان به مهرم سر درآورد
وفاداری پسندیدم به هر کار
ازیرا شد جهان با من وفادار
چو بشنید این سخنها ویس دلبر
به یاد دوست پر می کرد ساغر
چو نرگس داشت زرین جام بر دست
چو شمشاد روان از جای برجست
بگفت این باده کردم یاد رامین
وفادار و وفاجوی و وفابین
امیدم را فزون از پادشایی
دو چشمم را فزون از روشنایی
برو دارد دلم زان بیش امید
که دارد مردم گیتی به خورشید
بوم تا مرگ در مهرش گرفتار
وفاداریش را باشم پرستار
به یادش گر خورم زهر هلاهل
شود نوش روان و داروی دل
پس آنگه نوش کرد آن جام پر می
ز رامین جام را صد بوسه در پی
هر آن گاهی که جام می کشیدی
به نقل از بوسگان شکر چشیدی
چه خوش باشد به خلوت باده خوردن
به مشکین زلف جانان لب ستردن
چو می خوردی لبش زی خود کشیدی
پس می شکر میگون چشیدی
گهی مستان غنودی در بر یار
میان مشک و سیم و نار و گلنار
بدین سان بود نه مه پیش رامین
عقیق تلخ با یاقوت شیرین
عقیقش آوریدی گنج مستی
چو یاقوتش بریدی رنج و سستی
عقیق از جام زرین گشته رخشان
چو یاقوتش ز پروین گشته خندان
به شادی بود هر شب تا سحرگاه
کنارش پر گل و بالینش پر ماه
سحرگاهان بجستندی از آرام
به رامش دست بردندی سوی جام
چو ویسه جام باده برگرفتی
دلارامش سرودی خوش بگفتی
می خون رنگ بزداید ز دل زنگ
می رنگین به رخ باز آورد رنگ
هوا دردست و می درمان دردست
غمان گر دست و می باران گردست
گر اندوهست می انده ربایست
وگر شادیست می شادی فزایست
کجا انده بود اندوه سوزست
کجا شادی بود شادی فروزست
مرا امروز دولت پایدارست
نگارم پیش و کارم چون نگارست
گهی هستم میان سوسن و گل
گهی هستم میان مشک و سنبل
لبم را شکر میگون شکارست
چو باغم را گل میگون ببارست
ز دولت هست بورم سخت شاطر
به راه کام رفتن سخت قادر
/ 4 نظر / 12 بازدید
مامان محمدمهدی

سلام جداً هم ساده و بی تکلف سروده شدن ابیات غزل

مریم

سلام.ممنون از مطلبتون.اما بسیار طولانی بود انشاالله در وقت مناسب مطالعه میکنم.

مرضیه

من تا بحال فخر الدین اسعد گرگانی رو فقط به اسم میشناختم...مطلب خوب و آموزنده ای بود. ممنون

هزاران گنج

عالی بود درود بر شما دست شما درد نکنه بابت این پست زیبا[دست][گل][دست][گل]